Wiedza

Co to jest Efektyzm?

Efektyzm to inaczej społeczny controlling inwestycji, który składa się w praktyce z następujących podsystemów:

  • efektywnościowej kultury (norm, wartości, przekonań i zwyczajów powstających pod wpływem propagowanych poglądów przedstawicieli nauki, kultury czy religii), która dotyczy poszanowania dla odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi, dążenia do porównywania zaangażowanych publicznych środków ze skwantyfikowanymi korzyściami osiąganymi przez poszczególne grypy społeczne,
  • dostępnych danych i informacji pomagających oceniać poziomy efektywności projektów inwestycyjnych, dzięki budowaniu rozwiniętych systemów informujących o nakładach inwestycyjnych, kosztach eksploatacji, skwantyfikowanych korzyściach poszczególnych grup społecznych i skwantyfikowanych stratach poniesionych przez te grupy w związku z analizowanymi projektami,
  • stosowanych i rozwijanych metod analiz efektywności projektów (w tym konsekwentnego porównywania skwantyfikowanych efektów z ponoszonymi nakładami inwestycyjnymi i kosztami eksploatacji) oraz edukacji o tych metodach, dla uzyskiwania przewagi skwantyfikowanych korzyści nad nakładami inwestycyjnymi i kosztami eksploatacji, związanymi z realizacją tych projektów,
  • organizacji współpracujących dla rozwoju społecznego controllingu inwestycji, w tym kontroli efektywności dysponowania środkami publicznymi (rozwijających się i współpracujących fundacji, stowarzyszeń, instytucji),
  • przepisów prawa dotyczących praw podatników do uzyskiwania określonych korzyści za uiszczane podatki, dotyczących realizacji obowiązków efektywnego gospodarowania środkami publicznymi i odpowiedzialności za brak efektywności takiego gospodarowania oraz odpowiedniej kultury prawnej koniecznej dla stosowania tych przepisów.

Główna zasada efektyzmu "Po pierwsze: nie marnować!"

Efektyzm nie powinien być kojarzony z maksymalizacją efektów w postaci zaspokajania potrzeb materialnych. Można bowiem osiągać efektywność także dzięki rezygnacji z części zasobów, a co za tym idzie dzięki obniżaniu kosztów ich posiadania.

Także w ten sposób można uzyskiwać odpowiednią relację między kosztami i korzyściami oraz tą drogą można dochodzić do odpowiedniej jakości życia.

Efektyzm w szczególności polega na wdrażaniu zasad świadomego dokonywania wyboru projektów w oparciu o kryterium ich efektywności, czyli przewagi spodziewanych skwantyfikowanych korzyści nad nakładami i kosztami, związanymi z realizacją projektów.

Ważnym elementem tego systemu jest praktyka zadawania decydentom pytań o efektywność, o fakty, które ją określają. Najczęściej te fakty powinny być prezentowane w postaci liczb, ponieważ wydatki inwestycyjne i koszty są przedstawiane liczbowo i trzeba je porównywać z liczbowymi efektami realizowanych projektów. Dysponenci środków powinni jasno określać potrzeby społeczne, które należy zaspokoić i które są podstawą proponowanych projektów, a co za tym idzie — określać ich konkretne cele wychodzące naprzeciw tych potrzeb. Powinni również potrafić klarownie przedstawić spodziewane efekty projektów, z których będzie można rozliczyć decydentów i menedżerów w przyszłości.

Efektyzm jest więc oparty na zasadach moralnych, służących dbałości o gospodarne dysponowanie zasobami dla osiągania korzyści przez społeczności. Obejmuje on m.in. dbałość o porządek w pracy nad projektami i zasadę pracy w czasie rzeczywistym na bazie opracowanych i prezentowanych tekstów i liczb oraz dostępu do informacji.
Ważnym elementem efektyzmu jest więc efektywna praca, wynikająca z koncentracji na efektywności.

Zasady dotyczące budowania systemu efektyzmu

  • Efektyzm jest istotnym warunkiem bezpieczeństwa i przetrwania społeczeństwa.
  • Efektywność wymaga systematycznego definiowania oczekiwanych celów, efektów i porównywania korzyści z osiągania celów z kosztami ich osiągania.
  • Porównywanie korzyści z kosztami wymaga opracowywania i stosowania metod ich pomiaru oraz budowania w tym celu odpowiednich systemów informacyjnych.
  • Kto nie ma systemu wyboru efektywnych projektów, częściej dokonuje złych wyborów, prowadzących do utraty ograniczonych zasobów.
  • Angażowanie zasobów na nieefektywne działania obniża poziom zasobów możliwych do zaangażowania na działania pożyteczne.
  • Wzrost efektywności wymaga m.in. umiejętności zadawania pytań o efektywność.
  • Efektywność inwestycji zależy w dużej mierze od efektywności pracy nad przygotowaniem i realizacją projektów.
  • Nawet obietnice wyborcze można realizować mniej lub bardziej efektywnie.
  • Efektywność wymaga elastycznego wykorzystywania zasobów w ślad za zmianami potrzeb, uwarunkowań i za zmianami założeń projektów.
  • Efektywność opiera się na szukaniu konsensusu pomiędzy celami jednostek, organizacji i społeczności oraz na dokonywaniu zbiorowych efektywnych innowacji dla zwiększenia bezpieczeństwa.
  • Efektywność wymaga współpracy w ramach interdyscyplinarnych zespołów.
  • Efektywność wymaga m.in. trafnych prognoz stale zachodzących zmian oraz ewaluacji projektów inwestycyjnych w trakcie i na końcu ich realizacji.
  • Podnoszenie jakości życia jest możliwe głównie dzięki efektywnemu działaniu, czyli takiemu, w wyniku którego poziom korzyści jest wyższy od poziomu kosztów.
  • Pomoc potrzebującym jest bardziej możliwa, jeśli pomagający jest efektywny.

Aktywa

Aktywa to „kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych”.

Inwestycja

Inwestycja realizowana z udziałem środków publicznych (państwa lub samorządów) jest ponoszeniem wydatków kapitałowych w celu pomnażania lub utrzymania wartości szeroko rozumianych aktywów netto społeczności (podatników). Wydatek kapitałowy, który nie powoduje pomnażania lub utrzymania wartości tych aktywów, nie stanowi inwestycji, lecz jest utratą części środków wypracowanych przez podatników, samorząd lub państwo, czyli antyinwestycją.

Policentryczny rachunek efektywności

Policentryczny rachunek efektywności to rachunek efektywności dokonywany jednocześnie z punktu widzenia poszczególnych interesariuszy projektu.

Projekt inwestycyjny

Projekt inwestycyjny to przedsięwzięcie mające na celu pomnożenie wartości kapitału, czyli różnicy między wartością aktywów a zobowiązaniami (np. spółki komunalnej, samorządu, społeczności lokalnej, państwa), które charakteryzuje się:

  • podmiotem/-ami (zespołem) realizującym projekt,
  • metodą zarządzania,
  • lokalizacją,
  • podmiotami na które projekt ma wpływ,
  • nakładami inwestycyjnymi,
  • długością życia projektu (do zakończenia eksploatacji),
  • wynikami finansowymi i przepływami środków pieniężnych,
  • wskaźnikami efektywności.

Wydzielanie projektów

Wydzielanie projektów — systematyczne stosowanie w gospodarowaniu definiowania projektów, dla których określa się konkretne podmioty (interesariuszy), nakłady, przychody (korzyści) i koszty oraz oblicza się ich wskaźniki efektywności.